Bu PCOS makalesi okuyucuya değerli bilgiler sunmayı amaçlamaktadır; ancak doğrudan uzman yardımı yerine geçmez. Daha fazla bilgi için bir sağlık profesyoneline başvurun.
Kadın sağlığının tıp camiası tarafından yakın zamana kadar öncelikli olarak ele alınmadığı inkar edilemez bir gerçektir. Bu yüzden birçok hastalık ve durumun tanısının konmaması ya da daha kötüsü yanlış tanı alması şaşırtıcı değildir. Son yıllarda öne çıkan ve hepimizin farkında olması gereken tanılardan biri Polikistik Over Sendromu, yani PCOS'tur.
PCOS Nedir?
Polikistik Over Sendromu ya da kısaca PCOS, kadınlarda genellikle az miktarda bulunan erkek cinsiyet hormonu androjenin anormal miktarlarda yumurtalıklarda üretilmesi durumudur. Hormonal dengesizlik yumurtalıklarda sorun yaratabilir. Yumurtalıklar, düzenli adet döngüsünün bir parçası olarak her ay serbest bırakılan yumurtayı üretir. PCOS olanlarda yumurta olması gerektiği gibi gelişmeyebilir veya yumurtlama döneminde serbest bırakılmayabilir.
‘Polikistik over sendromu’ ismi yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist oluştuğunu ima etse de, bu bozukluğa sahip birçok kadında kist bulunmazken, bozukluğu olmayan bazı kadınlarda kist olabilir.
PCOS, üreme çağındaki kadınların %7-10'unu etkiler ve infertilitenin en yaygın nedenidir.
PCOS’un Yaygın Belirtileri Nelerdir?
PCOS, üreme çağındaki kadınlar arasında en yaygın hormonal bozukluktur ancak birçok kadın bunun farkında olmayabilir. İşte dikkat edilmesi gereken bazı işaretler.
1Düzensiz adetler
Düzensiz, seyrek ya da uzun süren adetler PCOS’un en yaygın belirtilerindendir. Anormal derecede yoğun adetler, döngüler arasında 35 günden fazla süre olması veya bir haftadan uzun süren kanamalar düzensiz adet örnekleridir.
2Polikistik yumurtalıklar
Doktor kontrolünde yumurtalıklarınızda kist tespit edilirse, bu PCOS belirtisi olabilir. Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi, yumurtalıklardaki kistlerin sağlığınızı etkilemeyebileceğini unutmayın. Doktorunuz bu kistlerin endişe yaratıp yaratmadığını size mutlaka söyleyecektir.
3Pelvik ağrı
Yumurtalıklarında kist bulunan PCOS hastalarında pelvik ağrı görülebilir. Bazıları için sürekli bir ağrı, bazıları için ise gelip giden hafif ya da keskin bir sızı olabilir.
4Koyu renkli cilt
PCOS hastalarında insülin direnci gelişebilir ve bu da akantozis nigrikans denilen duruma yol açabilir. Bu, boyun, koltuk altı veya uyluklarda siyah ya da morumsu kadife dokusunda cilt koyulaşmasıdır.
5Cilt etiketleri
PCOS’un ilginç belirtilerinden biri cilt büyümeleri, özellikle cilt etiketleridir. Cilt etiketleri, epidermisin yüzeyinde küçük, cilt renginde çıkıntılardır. Vücudun farklı bölgelerinde kendiliğinden ortaya çıkarlar ve genellikle boyun ve koltuk altlarında kümelenirler.
6Duygu durum değişiklikleri
Zihin ve beden arasındaki bağlantı nedeniyle, PCOS’un duygu durum dalgalanmalarına ve duygusal dengesizliğe yol açması şaşırtıcı değildir. Depresyon ve anksiyete de PCOS’un hormonal dengesizliklerinden kaynaklanabilir. Bazı durumlarda yeme bozuklukları da görülebilir.
7Orta bölgedeki kilo artışı
PCOS’lu kadınlarda en yaygın hormonal sorun, karın bölgesinde yağlanmayı teşvik eden hormonal karmaşadır. Özellikle alt karın bölgesinde görülür. Bu, pankreasın normal kan şekeri seviyelerini korumak için normalden fazla insülin üretmesine neden olan insülin direncinden kaynaklanabilir.
8Akne
PCOS, testosteron üretiminde artışa neden olabilir. Bu da ciltte yağ ve hücre üretimini artırarak akne oluşumuna yol açabilir. Ergenlikte akne normal olsa da, yetişkinlerde görülen akne farklı bir durumdur.
9Erkeklerde genellikle bulunan bölgelerde aşırı tüylenme
Kadınlarda erkek tipi kalın ve koyu tüylerin aşırı büyümesine tıbbi olarak hirsutizm denir. Bu, androjenlerin, özellikle testosteronun aşırı üretimi ile ortaya çıkan hormon dengesizliği ile ilişkilidir.
10Saç derisinde incelme
Aşırı tüylenmenin tersine, PCOS saç incelmesi ve dökülmesine de yol açabilir. Bu kadın tipi saç dökülmesi androgenik alopesi olarak adlandırılır.
PCOS’un Nedenleri Nelerdir?
PCOS’un tam nedeni net olmamakla birlikte, bazı faktörler neden olarak gösterilmiştir.
1Fazla insülin
İnsülin, PCOS’da önemli bir etkendir. PCOS’lu birçok kadında insülin direnci vardır, yani vücut insülini zor emer. Bu da vücutta insülin birikimine ve androjen seviyelerinin yükselmesine neden olabilir.
2Obezite
Obezite ve kilo, vücudun insülin üretimini etkileyebilir ve daha önce belirtildiği gibi insülin seviyeleri hormon üretimini etkiler. Bu nedenle obezite androjen seviyelerinin artmasına yol açabilir.
3Fazla androjen
Önceki iki yaygın nedenden de anlaşıldığı gibi, androjen fazlalığı PCOS’un en yaygın nedenidir. Hiperandrojenizm, yumurtalık veya adrenal fonksiyon bozukluğundan kaynaklanır ve androjenlerin aşırı üretimine yol açabilir.
4Düşük dereceli iltihap
PCOS’lu kadınlarda polikistik yumurtalıkların androjen üretimini tetikleyebilen düşük dereceli iltihap olduğu gösterilmiştir. Bu durum kalp ve damar komplikasyonlarına yol açabilir.
5Kalıtım
Araştırmalar bazı genlerin PCOS ile ilişkili olabileceğini göstermiştir. Alabama Üniversitesi Birmingham’da yapılan bir çalışmada, polikistik over sendromu olan kadınların %24’ünün annesinde, %32’sinin ise kardeşinde PCOS olduğu bulunmuştur.
PCOS Nasıl Teşhis Edilir?
PCOS’u kesin olarak teşhis eden bir test yoktur. Kilo değişimleri, adet döngüsü ve sizin ya da doktorunuzun önemli bulduğu diğer deneyimler hakkında açık ve dürüst konuşmalar yapın.
1Pelvik Muayene
Doktorunuz üreme organlarınızı görsel veya elle muayene eder. Kitle, büyüme veya diğer anormallikler aranır. Büyümüş klitoris gibi bulgular, yumurtalıkların büyüdüğünü veya şiştiğini gösterebilir.
2Ultrason
Doktorunuz yumurtalıklarınızın görünümünü ve rahim iç tabakasının kalınlığını kontrol eder. Vajinaya yerleştirilen bir transdüser (ultrason probu) ses dalgaları gönderir ve bu dalgalar bilgisayar ekranında görüntüye dönüşür.
3Fiziksel Muayene
Fiziksel muayene, aşırı tüylenme, insülin direnci ve akne belirtilerini kontrol etmeyi içerir. Bu fiziksel belirtilerin kombinasyonu, kesin tanı ve daha doğru tedaviler için ek testlere yol açabilir.
4Kan Testleri
Kan testi, androjen hormon seviyelerinizi ölçer. Doktorunuz ayrıca tiroid hastalığı gibi PCOS ile karışabilecek diğer yaygın sağlık sorunlarına ilişkin hormonları da kontrol eder. Kolesterol seviyeleri ve diyabet için testler de yapılabilir.
PCOS’un Komplikasyonları Nelerdir?
1İnfertilite
Yumurtalıklardaki kistler ovulasyonu zorlaştırabilir. Ovulasyon, yumurtalıkların her ay bir yumurta bırakmasıdır. Sağlıklı bir yumurta döllenmeye hazır değilse hamile kalmak mümkün değildir. Ancak PCOS’lu kadınlar için hamilelik mümkündür. İlaç kullanımı ve bir fertilite uzmanıyla çalışma gerekebilir.
2Gebelik şekeri veya gebelikte yüksek tansiyon
PCOS ile hamile kalanlarda bazı riskler devam edebilir. Gebelik şekeri ve gebelikte yüksek tansiyon bu riskler arasındadır.
3Düşük veya erken doğum
Düşük ve erken doğumlar PCOS olsun ya da olmasın gerçekleşebilir ancak PCOS’lu hamilelerde bu risk üç kat artar. Düşükler yüksek testosteron seviyeleri nedeniyle olur. PCOS ile ilişkili insülin direnci rahim iç tabakasını etkileyebilir.
4Alkolsüz steatohepatit
Bu durum alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı olarak da bilinir. Karaciğerde yağ birikimi nedeniyle şiddetli iltihaplanma ile karakterizedir. Yağlı karaciğer genellikle aşırı alkol kullanımıyla ilişkilidir. Ancak PCOS’lu kişilerde alkolsüz steatohepatit yaygınlaşmıştır ve en sık görülen endokrinopatilerden biridir. İnsülin direnci ve androjen fazlalığı gelişiminde rol oynar.
5Metabolik sendrom
Yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve anormal kolesterol veya trigliserid seviyelerini içeren bir semptom grubudur. Tüm bu faktörler kardiyovasküler hastalık riskini artırır. PCOS’lu kadınlarda metabolik sendrom görülme olasılığı PCOS olmayanlara göre 11 kat daha fazladır. PCOS’un etkilediği kilo da metabolik sendrom riskini artırabilir.
6Tip 2 diyabet veya prediyabet
Tip 2 diyabet, vücudun glikozu yakıt olarak düzenlemede ve kullanmada zorluk yaşamasıdır. Prediyabet ise kan şekeri seviyelerinin normalden yüksek ancak tip 2 diyabet tanısı koyacak kadar yüksek olmadığı ciddi bir durumdur. PCOS ile ilişkili insülin direnci her iki durumu da tetikler. Prediyabet geri döndürülebilirken, tip 2 diyabet sadece kontrol altına alınabilir ve bazı durumlarda remisyona girebilir.
7Uyku apnesi
Uyku apnesi, nefes almanın tekrar tekrar durup başlamasıyla karakterize ciddi bir uyku bozukluğudur. Çoğunlukla fazla kilo ve obezite neden olur. PCOS’lu kadınlarda kilo fark etmeksizin uyku apnesi gelişme riski iki kat fazladır. Obezite, PCOS ve uyku apnesi için ortak bir risk faktörüdür.
8Depresyon ve anksiyete
PCOS’lu kişilerde anksiyete ve depresyon gibi ruhsal bozukluklar daha sık görülür. Bu hormonal dengesizliklerden kaynaklanabileceği gibi, henüz tam anlaşılamayan diğer faktörlerin birleşimi de olabilir.
9Yeme bozuklukları
Son yıllarda özellikle aşırı yeme bozukluklarının PCOS’lu bireylerde fazla görüldüğü ortaya çıkmıştır. PCOS tedavisinde kilo kontrolü, diyet ve egzersiz önemli olduğundan, bu durum yeme bozukluklarını tetikleyebilir veya kötüleştirebilir.
10Anormal rahim kanaması
Rahimden normalden uzun süren veya düzensiz zamanlarda olan kanamalardır. Normalden daha hafif veya daha yoğun kanama ya da adetler arasında lekelenme anormal kanama olarak kabul edilir.
11Rahim iç tabakası kanseri
Artan androjen ve östrojen seviyeleri, azalmış progesteron seviyeleri ile birleşince rahim iç tabakası kanseri riskini artırır. Endometriyal kanser olarak da bilinen bu kanser türü, rahimde başlar ve belirtileri arasında anormal vajinal kanama ve pelvik ağrı bulunur.
PCOS Nasıl Tedavi Edilir?
PCOS’u tedavi etmek için birkaç yol vardır ve genellikle tedaviler, PCOS’un birey üzerindeki etkilerine göre birleştirilir. PCOS’u kendiniz teşhis edip tedavi etmemeniz gerekir, ancak yaygın tedaviler hakkında bilgi sahibi olmak faydalıdır.
1Yaşam tarzı değişiklikleri
Fazla kilolu olanlarda, kilo vermeye yardımcı yaşam tarzı değişiklikleri PCOS belirtilerini ve sağlık risklerini büyük ölçüde azaltabilir. Sadece %5’lik kilo kaybı bile PCOS etkilerinde önemli fark yaratır. Düzenli egzersiz ve sağlıklı, dengeli beslenme PCOS’un getirebileceği sorunları hafifletebilir.
2Doğum kontrol hapı
Düzensiz veya hiç adet görmeyen ve hamile kalmak istemeyenlere, düzenli adetleri sağlamak için doğum kontrol hapı önerilebilir. Aralıklı progestojen tablet kullanımı da bir seçenektir. Bu ilaçlar, düzenli adet görmemenin yol açabileceği endometriyal kanser riskini azaltmaya yardımcı olur.
Rahim içi sistem (RİS) adı verilen başka bir hormonal doğum kontrol yöntemi de, adet olmadan rahim iç tabakasını ince tutarak bu riski azaltabilir.
3Fertilite tedavileri
Hamile kalmak isteyen PCOS’lu kadınlar için tedavi mümkündür.
Çoğu kadın, döngünün başında birkaç döngü boyunca kısa süreli tablet kullanımı ile başarılı şekilde tedavi edilir. Ancak bu etkili olmazsa, başka fertilite tedavileri mevcuttur.
Klomifen, hamile kalmak isteyen PCOS’lu kadınlarda genellikle ilk tedavi seçeneğidir. Etkili olmazsa metformin önerilebilir.
Metformin, tip 2 diyabet tedavisinde yaygın kullanılır (PCOS’un sık görülen komplikasyonu). Ovulasyonu uyarabilir, aylık adetleri teşvik eder, düşük riskini azaltır ve insülin ile kan şekeri seviyelerini düşürür. Uzun vadede yüksek kolesterolü azaltma ve kalp hastalığı riskini düşürme gibi faydaları da vardır.
Letrozol, klomifen yerine ovulasyonu uyarmak için kullanılabilir. Meme kanseri tedavisinde de kullanılmıştır. PCOS tedavisinde kullanımı “etiket dışı”dır, yani üretici firma bu amaçla ruhsat almamıştır.
Ağız yoluyla ilaçlar etkili olmazsa, gonadotropin adı verilen ilaçlar enjeksiyonla verilebilir ancak bu yumurtalıkların aşırı uyarılmasına ve çoğul gebeliklere yol açabilir. Tüp bebek tedavileri de geçerli bir seçenektir, ancak çoğul gebelik riski (nadiren ikizden fazla) artar.
4Cerrahi
Laparoskopik over delme (LOD), PCOS ile ilişkili fertilite sorunları için bir tedavi olabilir. Genel anestezi altında yapılan küçük bir cerrahi işlemdir. Doktorunuz alt karın bölgesinde küçük bir kesi yapar ve ince bir mikroskop (laparoskop) ile karın içine girer.
Yumurtalıklar lazer veya ısı ile cerrahi olarak tedavi edilir. Androjen üreten dokular yok edilir. LOD, testosteron ve luteinize edici hormon seviyelerini düşürür, folikül uyarıcı hormon seviyelerini artırır, böylece hormonal dengenizi düzeltir ve yumurtalıkların normal işlevini geri kazandırır.
5İstenmeyen tüylenme ve saç dökülmesi tedavileri
Hirsutizm (aşırı tüylenme) ve alopesi (saç dökülmesi) kontrolüne yardımcı ilaçlar PCOS tedavisinin bir parçası olabilir. Bunlar arasında kombine oral kontraseptifler, siproteron asetat, spironolakton, flutamid ve finasterid bulunur. Bu ilaçlar testosteron gibi erkek hormonlarının etkisini engeller.
Eflornitin adlı krem gibi topikal tedaviler, istenmeyen yüz tüylerinin büyümesini yavaşlatabilir. Saçı tamamen yok etmez veya tedavi etmez ama tüy alma ürünleriyle birlikte kullanılabilir. İyileşme 4-8 hafta sürebilir.
Ayrıca cımbızla alma, tıraş, ağda veya lazer epilasyon gibi yöntemler de uygundur.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu rehberin sonuna geldiniz, umarız PCOS hakkında çok şey öğrenmişsinizdir. Hala sorularınız varsa, PCOS ile ilgili sıkça sorulan bazı soruları yanıtladık.
1PCOS ile normal bir hayat sürebilir miyim?
PCOS’un metabolik, hormonal ve psikososyal etkileri nedeniyle bazı zorluklar yaşanabilir. Ancak bu, normal ve kaliteli bir yaşam sürdüremeyeceğiniz anlamına gelmez. Sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleri yapabilir ve gerekli tedavileri alabilirsiniz. Gerekirse sevdiklerinizden, destek gruplarından veya ruh sağlığı profesyonellerinden yardım almanızı öneririz.
2PCOS hamile kalma şansımı etkiler mi?
PCOS ovulasyonu etkilediği için hamile kalmakta zorluk yaşanabilir. Neyse ki PCOS’un hormonal dengesizliği tedavi edilebilir. Doğru ilacı bulmak için sağlık uzmanınıza danışın.
3PCOS tedavi edilmezse ne olur?
Gerekli ilaçları kullanmaz ve yaşam tarzı değişiklikleri yapmazsanız, belirtiler devam eder ve uzun vadeli sağlığınız tehlikeye girer. PCOS, tip 2 diyabet, infertilite, kardiyovasküler hastalık, uyku apnesi, depresyon ve diğer ciddi durumlarla ilişkilidir.
4PCOS nedeniyle kilo vermek için ne yapabilirim?
Kilo vermek istiyorsanız öncelikle diyetinizi değiştirin. Lif açısından zengin sebzeler, yağsız protein ve anti-inflamatuar yiyecekler ve baharatlar ekleyin. Kaçınmanız gerekenler arasında rafine karbonhidratlar, şekerli ve inflamatuar yiyecekler bulunur. Her öğün ölçülü olmalı ve yemeği bir başa çıkma mekanizması olarak kullanmaktan kaçının. Sağlıklı beslenmenin yanında egzersiz de kilo vermenize yardımcı olur.
5PCOS hayatımı tehdit eder mi?
PCOS ölümcül bir durum değildir ancak tedavi edilmezse kardiyovasküler sorunlar, endometriyal kanser, karaciğer iltihabı ve tip 2 diyabet gibi hayatı tehdit eden hastalıklara yol açabilir. Bu nedenle yukarıdaki belirtiler sizde varsa en kısa sürede sağlık uzmanınıza danışın.
Özet
PCOS korkutucu bir durum gibi görünebilir ancak uygun tedavi ile yönetilebilir. Erken dönemde ve herhangi bir endişeniz olduğunda uzman yardımı almak, uzun vadeli sağlık sorunlarını önlemeye yardımcı olur. PCOS tedavi edilemez ancak tıp alanında hala öğrenilecek çok şey vardır. Kontrol yaptırmak, PCOS’u daha iyi anlamalarına yardımcı olur. Tedaviler kişiye özel olmalıdır, bu yüzden doktorunuzla birlikte size en uygun tedaviyi bulun.
Kendinize ve doktorunuza karşı çok sert olmayın; çünkü bu durum sadece fiziksel değil, zihinsel olarak da sizi etkiler. Sağlık ve ruh hali hakkında açık iletişim kurmak, tıp alanındakilere daha fazla bilgi verir ve sadece size değil, gelecekteki yumurtalık sahiplerine de fayda sağlar. Kendinize iyi bakın, sağlığınız için savunuculuk yapın ve endişelerinizi dinleyen, saygı gösteren doktorlar arayın.
0 yorum