Uyarı: Bu yazı tecavüz kültürü ve cinsel saldırı konularını tartışmakta ve bahsetmektedir.
Bazen kamuoyunu derinden sarsan bir cinsel saldırı ya da şüpheli ölüm vakası haberlere düşer. Böyle durumlarda kolluk kuvvetleri ya da çevre, dava fiilen hâlâ sürerken ve ilgili kişiler iddiaları reddederken bile olayı çok hızlı bir şekilde "çözülmüş" ilan edebilir.
Bu yıkıcı haberler medyaya düştüğünde, toplumun büyük kısmı adalet talep eder. Ancak bu çağrılarla birlikte, bazı kişiler de mağdurun ya da olay çevresindeki kişilerin "davranışlarını" ve bunun yaşanan olaya "katkısını" sorgulamaya başlar.
Sosyal medyada, mağdurun kiminle birlikte olduğu, o gece ne kadar içki içtiği, giydiği kıyafetlerin bazı kişileri "tetiklediği" gibi yorumlar ortaya çıkar. Hatta güvenlik kamerası görüntülerine dayanarak, mağdurun gece boyunca "uygunsuz" davrandığı ve olayı kendisinin teşvik ettiği bile ileri sürülebilir.
Yukarıda bahsedilen türde yorumlar, tecavüz kültürünün bir yansımasıdır; cinsel şiddeti normalleştiren ve küçümseyen bir inanç sistemidir. Bu kültür altındaki inançlar, cinsel saldırı mağdurları için devam eden bir sorun olmuştur; onların korkunç deneyimlerini görmezden gelir ve hatta onları suçlar. Üstelik kadınlar için güvensiz bir ortam yaratır.
Bunun son bulması gerekiyor. Kadınların gece geç saatlerde yürürken korkması gerekmez. Cinsel saldırı mağdurları daha ciddiye alınmalı ve tacizciler yaptıklarının hesabını vermelidir.
Bu rehberde, tecavüz kültürünü ve ona karşı nasıl durabileceğimizi konuşacağız.
Tecavüz Kültürü Nedir?
Türkiye'de resmî olarak bildirilen cinsel saldırı vakaları, kadın hakları örgütlerine göre ülkedeki gerçek rakamları yansıtmaktan uzaktır. Birçok vaka, cinsel saldırı mağdurlarına yönelik damgalama ve tecavüz kültürü nedeniyle hiçbir zaman bildirilmez.
Tecavüz kültürü, tecavüz ve diğer cinsel şiddet biçimlerinin normalleştirildiği sosyolojik bir inanç sistemidir. Terim, 1970'lerde, özellikle Amerikalı feminist yazarlar Noreen Connell ve Cassandra Wilson'ın kaleme aldığı "Rape: The First Sourcebook for Women" adlı kitapla ortaya atılmıştır. Bu sorunlu kavramla, erkekler medyada ve popüler kültürde kadınları tecavüz ettikleri için mazur görülür; insanlar mağdurun ne giydiğine, davranışına, fail ile ilişkisine, ahlaksızlığına, ruh haline ve motivasyonlarına daha çok odaklanır.
Bu, kadınların "nesne" olarak görülmesi ve erkeklerden daha az değerli olduğu kadın düşmanı algısından kaynaklanır. Ayrıca erkeklerin doğal olarak güçlü ve baskın olduğu; zaman zaman şiddet uygulamalarının doğal içgüdüleri olduğu düşüncesi vardır. Bu yüzden taciz veya saldırı yaptıklarında, bunun sebebi "tetiklenmeleri" (mağdurun kıyafeti, davranışı vb.) olarak görülür, kötü birey olmaları değil.
İlgili okuma: Zararlı İlişkilerde Bilmeniz Gereken 5 Kırmızı Bayrak
Tecavüz Kültürü ile İlişkili Yaygın Davranışlar
Tecavüzün yanlış olduğu konusunda kimse itiraz etmezken, tecavüz kültürü tecavüz ve cinsel saldırı ile ilgili zararlı düşünce ve davranışları sürdürür. Bunlar şunlardır:
1 Mağdur Suçlama
Bir mağdur cinsel saldırı suçlamasında bulunduğunda, yetkililer ve çevredekiler genellikle fail yerine mağdura odaklanır. Tacizciyi araştırmak yerine, mağdurun kıyafeti, ahlaksızlığı, ruh hali, flört geçmişi, ne kadar sarhoş olduğu ve olay öncesi davranışları sorgulanır.
Örnekler:
- "Partide o açık kıyafeti giymiş… onu baştan çıkarıyor…"
- "Dün gece neden bu kadar sarhoştun? Daha dikkatli olmalıydın."
- "Ona çok kötü davrandın! Bu yüzden sinirlendi ve bunu yaptı!"
- "Sen bir erkeksin, onu itip uzaklaştırman gerekmez miydi? Çok güçsüzsün!"
- "Neden o seksi selfiyi paylaşıyorsun! O yüzden seni taciz etti!"
2 Olayı Küçümseme
Bu davranış, istismarın ciddiyetini azaltmaya yöneliktir. Agresiflik "erkeksi" bir özellik olarak görülür. Bu yüzden bir erkek birine kötü davrandığında, tacizci ve bazı kişiler saldırının mağdurun iddia ettiği kadar ciddi olmadığını düşünebilir.
Ayrıca erkeklerin sadece seks düşündüğü düşüncesi vardır; bu yüzden bir erkek tecavüzle suçlandığında, bazıları iddiaları hemen göz ardı eder; hatta mağdurun ilişkiye girdiği için minnettar olması gerektiğini ima eder.
Örnekler:
- "Biliyorsun… bir kocanın cinsel hayatı olmadığı için sinirlenmesi doğal. Bu yüzden sana bunu yaptı…"
- "Erkekler hep böyle olur!"
- "Biliyorsun, üniversitede her şey stresliydi, sadece rahatlamaya çalışıyordu. Geçsin gitsin."
- "Hadi ama, o kızla işin bitti! Neden şikayet ediyorsun ki?"
İlgili okuma: Toksik İlişkilerin 45 Uyarı İşareti ve Onlarla Başa Çıkma Yolları
3 Tecavüz Şakaları
Tecavüz kültürü tecavüzü küçümsediği için, bazı kişiler bunu şakalarının konusu yapmıştır. Birisi tecavüz hakkında şaka yaptığında, "şaka yapan" veya destekçileri, şikayet eden kişinin abarttığını söyler.
Bu tür şakalar farklı ortamlarda görülebilir; örneğin bir ünlünün, başka birinin fiziksel görünümünü toplu tecavüzle ilişkilendiren bir espri yapması; bir kamu görevlisinin veya siyasetçinin, halka açık bir konuşmada tecavüz vakalarını hafife alan ya da kadınların "güzelliğiyle" ilişkilendiren bir söylemde bulunması; ya da bir komedyenin sahne şovunda rızanın önemsiz olduğunu ima eden bir tecavüz esprisi yapması. Bu örneklerin ortak noktası, hepsinin tecavüzü sıradanlaştırıp gündelik bir espri malzemesine dönüştürmesidir.
İlgili okuma: Çevrimiçi Cinsel Tacize Karşı Nasıl Mücadele Edilir
4 Cinsel Tacize Hoşgörü
Tecavüz kültüründe devam eden bir diğer davranış, evde, mahallede, iş yerinde, eğlence alanlarında veya çevrimiçi ortamda cinsel taciz veya istismara hoşgörü göstermektir.
Bazı çevredekiler, tacizciyi uyarmak yerine susmayı tercih eder; örneğin bir ünlüler grubunun veya içerik üreticisi topluluğunun bir üyesine yönelik cinsel saldırı iddiası gündeme geldiğinde, grubun diğer üyelerinin ya da takipçilerinin durumu görmezden gelmesi veya küçümsemesi gibi. Cinsel taciz her zaman küçümsenmiştir, bu yüzden bazıları kötü davranışların "önemli bir şey" olmadığını düşünür.
Örnekler:
- Kamusal veya çevrimiçi alanda tacize tanık olduğunda sessiz kalmak.
- Arkadaşınızın veya akrabanızın kötü davranışlarını yakın olduğu için tolere etmek.
- Tecavüz ve taciz davalarına rağmen ünlüleri, sporcuları ve popüler kişilikleri desteklemek.
- Tecavüz ve cinsel saldırı şakalarına, rahatsız edici bulsanız bile katılmak.
5 Mağdurların İddialarını Geçersiz Kılmak
Tecavüz kültürüyle ilişkili bir diğer davranış, mağdurların suçlamalarının sürekli olarak geçersiz kılınmasıdır. İnsanlar olaya inanmak yerine mağdurun yalan söylediğine ve sadece dikkat veya para için şikayette bulunduğuna inanmayı tercih eder.
Elbette yanlış suçlamalar olabilir, ancak bu nadir görülür. Akademik çalışmalara göre, yanlış suçlamaların oranı yaklaşık %2 ile %10 arasındadır.
Örnekler:
- "Yetkililere bildirdiğinden gerçekten emin misin?"
- "O bir yıldız sporcu; güçlü kanıtların yoksa kimse sana inanmaz."
- "İnsanlar sadece para peşinde olduğunu düşünecek!"
- "Seni tecavüz etti mi? Nasıl olur? O böyle biri değil."
Tecavüz Kültürüne Karşı Nasıl Durabiliriz?
Tecavüz kültürüyle ilişkili yaygın davranışları okurken, bu kültürün toplumumuzda ne kadar derin kök saldığını fark etmişsinizdir. Muhtemelen yukarıdaki örnek ifadelerin bazılarının size tanıdık geldiğini, hatta bazı davranışların normal olduğunu düşünenleriniz bile olabilir.
Ancak durum böyle değil. Bahsedilen davranışlar mağdurlarda kalıcı travmalara yol açar. Bu yüzden tecavüz kültürüne ait inançları unutmamız ve dünyayı herkes için daha iyi ve güvenli bir yer haline getirmeye odaklanmamız çok önemlidir. İşte tecavüz kültürüne karşı durmak için atabileceğimiz bazı adımlar:
1 Hiç kimsenin taciz, istismar, saldırı veya tecavüze maruz kalmayı hak etmediğini unutmayın.
Düşünce yapınızı değiştirmek, tecavüz kültürünün inançlarını unutmaya başlamak için harika bir adımdır. Cinsel saldırı için "risk faktörleri" diye bir şey olmadığını aklınızda tutmalısınız.
Baygın halde sarhoş olan bir kadının tecavüze uğraması beklenmemelidir. Gece kulübüne gitmeyi seven biri "bunu hak etmiyor." Bikini fotoğrafları paylaşmak tacize davetiye değildir. Hiç kimse herhangi bir saldırı veya tacizi hak etmez.
İlgili okuma: Kötü İlişkilerden Nasıl Kurtulursunuz: Güvende Kalmanız İçin 14 Adım
2 Her zaman partnerinizle iletişim kurun ve bilgilendirilmiş onaylarını alın.
Cinsel saldırı hakkındaki bakış açınızı değiştirmekle kalmayıp, hayatınızda istekli onay uygulaması yapmak da önemlidir. Kendi ilişkilerinizle başlayın. Cinsel ya da cinsel olmayan bağlamlarda, partnerinizden, arkadaşınızdan veya aile üyenizden özgürce onay aldığınızdan emin olun. Ayrıca, zorlayıcı durumlarda hayır demeyi öğrenin ve sınırlarınızı ihlal edenleri uyarın.
3 Cinsel saldırı mağdurlarına inanın ve destek olun.
Bireyler hikayelerini anlattığında, onlara inanın; bu kadar basit. "Sahte tecavüz iddiaları" efsanesinin sizi cinsel saldırı mağdurlarına yardım etmekten alıkoymasına izin vermeyin.
Dediğimiz gibi, sahte suçlamalar nadirdir; cinsel saldırı vakalarının büyük çoğunluğu (%90 ila %98'i) gerçek olaylardır. Ayrıca "mağdur ayrıcalığı" diye bir şey yoktur. Mağdurların vakalarını bildirmekten kazandığı hiçbir şey yoktur; bazı mağdurlar bunu yaptıkları için cezalandırılır.
Taraflar arasında yanlış anlaşılma olduğu veya mağdurun açıkça yalan söylediği kanıtlanmadıkça, mağdurun bu acı zamanında yanında olmanızı öneririz; hikayelerine şüpheyle yaklaşmak yerine, mağduru destekleyin ve failin yetkililere bildirilmesi için cesaretlendirin.
Her vakaya şüpheyle yaklaşmaya devam edersek, tecavüz kültürü yaygınlığını sürdürecektir; daha fazla kadın susacak ve psikolojik stresi yalnız yaşayacaktır. Cinsel şiddeti sona erdirmenin tek yolu budur.
4 Tacizcileri yaptıklarından sorumlu tutun.
Tecavüz kültürünü sona erdirmek istiyorsak, daha fazla tacizciyi yaptıklarından sorumlu tutmalıyız. Mağdurları yetkililere bildirmeye teşvik edin. İşte fail hakkında dava açabileceğiniz cinsel saldırıyla ilgili yasaların kısa bir özeti.
Türk Ceza Kanunu Madde 102: Cinsel Saldırı
Bir kişi, cinsel davranışlarla mağdurun vücut dokunulmazlığını ihlal ediyorsa, bu madde kapsamında şikâyette bulunabilirsiniz. Fiilin sarkıntılık düzeyinde kalması hâlinde iki yıldan beş yıla kadar, cinsel ilişki düzeyine ulaşması (vücuda organ veya cisim sokulması, yani hukuken "tecavüz" olarak tanımlanan hâl) durumunda ise on iki yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur. Bu ikinci durumda soruşturma şikâyete bağlı değildir; savcılık kendiliğinden (re'sen) soruşturma başlatır.
Mağdurun saldırı sonucu bitkisel hayata girmesi veya ölmesi hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası uygulanır. Mağdurun 18 yaşından küçük olması hâlinde ise fiil, TCK Madde 103 kapsamında "çocuğun cinsel istismarı" suçunu oluşturur ve çok daha ağır şekilde cezalandırılır.
Türk Ceza Kanunu Madde 105: Cinsel Taciz
Fail, fiziksel temas içermeyen ama cinsiyete dayalı cinsel tacizde bulunuyorsa (örneğin sözlü taciz, laf atma, cinsel içerikli mesajlar, çevrimiçi taciz), bu madde kapsamında dava açabilirsiniz. Ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; fiilin posta veya elektronik iletişim araçlarının (internet, sosyal medya dahil) sağladığı kolaylıktan faydalanılarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
Türk Ceza Kanunu Madde 106 ve 107: Tehdit ve Şantaj
Fail, mağduru zorlayarak veya baskı yaparak siber seks yapmaya ya da başka bir eylemi gerçekleştirmeye yönlendiriyorsa, kullandığı yönteme göre TCK Madde 106 (tehdit) veya Madde 107 (şantaj) kapsamında dava açılabilir. Şantaj suçunun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Türk Ceza Kanunu Madde 134: Özel Hayatın Gizliliğini İhlal
Fail, intikam pornosu yapıyor veya mağduru özel görüntüleriyle tehdit ediyorsa, bu madde kapsamında dava açabilirsiniz. Kişilerin özel hayatına ait görüntü veya sesleri ifşa eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; bu içeriklerin internet ve sosyal medya yoluyla yayılması hâlinde de aynı ceza uygulanır.
Not: Bu bilgiler genel bir özet niteliğindedir, hukuki tavsiye değildir. Somut olayınıza uygun suç tipini ve izlenecek yolu netleştirmek için bir avukata danışmanız en sağlıklısı olacaktır. Şikâyet için en yakın karakola, Cumhuriyet Başsavcılığına başvurabilir; kadına yönelik şiddet unsuru varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı da talep edebilirsiniz.
5 Tecavüz kültürünü sürdüren yorumlara veya şakalara asla hoşgörü göstermeyin.
Yakın bir arkadaşınızın tecavüz hakkında şaka yaptığını mı duydunuz? Bir komedyenin cinsiyetçi yorumlar yaptığı bir stand-up gösterisi mi izlediniz? Bir yakınınızın tecavüz vakası hakkında mağdur suçlayan bir yorumunu mu gördünüz?
Sadece sohbetten çekilmek ya da yorumu görmezden gelmek yerine, tecavüz kültürü hakkında gerçekleri ve doğru bilgileri paylaşmak için zaman ayırın.
Bu sorunlu kavrama ait davranışlara ne kadar çok hoşgörü gösterirsek, ondan o kadar zor kurtuluruz. Bu yüzden cesaretinizi toplayıp neden bu ifadelerin saldırgan olduğunu ve kadınlar ile azınlıklar için neden tehlikeli bir ortam yarattığını açıklamanızı öneririz.
6 Bu toksik kültür hakkında konuşun ve ona karşı mücadele yollarını paylaşın.
Arkadaşlarınızı ve ailenizi tecavüz kültürü hakkında eğitin, bu makale gibi çeşitli kaynakları sosyal medyada veya yüz yüze paylaşarak. Toplumun bu tehlikeli kavramın farkında olması, ona karşı daha çok kişinin durmasını sağlar.
İlgili okuma: Netflix'in Sex Education Dizisinden Öğrendiğimiz 15 Ders
7 Farkındalık yaratan kuruluşları destekleyin.
Eğitici içerik ve dijital kaynaklar paylaşmanın yanı sıra, kitleleri bilinçlendiren kuruluşları destekleyerek tecavüz kültürüne karşı farkındalık yaratabilirsiniz.
Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, KAMER Vakfı ve Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu gibi kadına yönelik şiddetle mücadele eden kuruluşları takip etmek, paylaşımlarını desteklemek ve çalışmalarına katkıda bulunmak çok önemli. Ayrıca sosyal medyada kendi hikayelerinizi ve görüşlerinizi paylaşarak farkındalığı artırabilirsiniz.
Sonuç
Tecavüz kültürünü ve ona karşı durmanın yollarını öğrendiğiniz için, cinsel saldırı mağdurlarına destek olan aktif bir gözlemci ve müttefik olmanızı teşvik ediyoruz.
Toplu hareket, cinsel şiddet ve tacizi ortadan kaldırmanın anahtarıdır. Kadınları ve azınlıkları seslerini yükseltmeye teşvik edin, kitleleri eğiten kadın hakları gruplarını ve kuruluşları destekleyin, tecavüz kültürüne karşı yürütülen girişimlere katılın. Herkes için daha güvenli alanlar yaratmak için birlikte çalışalım!
0 yorum